Situado en pleno corazón das Rías Baixas, Marín conta cun dos patrimonios arqueolóxicos máis fascinantes de toda Galicia. Nos seus montes, baixo o verde intenso dos carballos e os eucaliptos, escóndese un legado milenario gravado en pedra, cheo de misteriosas figuras, labirintos, dolmens e castros que nos permiten viaxar miles de anos atrás.
Máis dunha ducia de estacións rupestres, xunto a mámoas, menhires e castros que conforman unha das maiores concentracións de arte prehistórico do noroeste peninsular. Un recorrido por miles de anos de historia que une lugares como Mogor, Chan de Castiñeiras ou o Castro de A Subidá.
Pero, como vivían as comunidades prehistóricas que habitaron estas terras? Que significan aqueles círculos e espirais que deixaron gravados sobre as pedras?
A importancia do arte rupestre en Marín
Fai uns 4.000 – 5.000 anos, as primeiras comunidades agrícolas e gandeiras que habitaron o Morrazo, deixaron a súa pegada na pedra como unha forma de comunicación, de rito ou quizá de contemplación cósmica. Decenas de inscricións, espirais, círculos concéntricos, labirintos ou figuras zoomorfas que hoxe seguen sendo motivo de fascinación.
Marín foi un dos epicentros do megalitismo galego, o que se manifestou na construción de mámoas, menhires e dolmens. Algúns deles de máis de 4.500 anos de antigüidade.
Ademais, a cultura castrexa, posterior no tempo (entre os séculos VIII a.C. e I d.C.), completou este legado cos seus asentamentos fortificados. Co cal, podemos dicir que a ocupación humana en Marín foi constante desde o Neolítico ata a época romana. Un patrimonio que segue vivo e do que hoxe podemos gozar.
Imprescindibles do arte rupestre en Marín
Algúns dos lugares máis emblemáticos que forman parte deste universo pétreo son:
1. Mámoas do Lago de Castiñeiras
Situadas en pleno Monte de Castiñeiras, dentro do parque natural que comparte Marín con Vilaboa, as mámoas conforman un dos conxuntos megalíticos máis importantes de Galicia. Datadas en torno ao 3.000 a.C., estes túmulos funerarios servían como enterramentos colectivos.
A máis famosa, a Mámoa do Rei, que sorprende polas súas dimensións e a súa similitude co Dolmen de Axeitos en Ribeira. De feito, o seu emprazamento non é casual, senón que se sitúa nunha zona elevada, desde onde se domina a contorna, polo que se cre que, máis aló do uso funerario, puido ter unha función cerimonial, quizais como punto de reunión ou de culto ancestral.
A escasos metros atopamos o Menhir de Currás, unha peza monolítica de máis de nove toneladas e dunha soa peza, que conta con máis de 4.500 anos de antigüidade. Un menhir único en Galicia que podería servir como marcador territorial ou como símbolo de fertilidade.
2. Petroglifos de Mogor y Centro de Interpretación Patrimonial
Se hai un lugar icónico dentro da arte rupestre marinense, ese é Mogor. Os petróglifos desta zona son dos máis estudados e fotografados de toda Galicia, e non é para menos.
O máis soado é a Rocha do Labirinto, coa súa hipnótico deseño de círculos e espirais que deu lugar a todo tipo de interpretacións. Algúns investigadores cren que podería representar un mapa astronómico ou un camiño iniciático, mentres que outros o relacionan co ciclo da vida.
Na mesma zona atópase o Centro de Interpretación do Patrimonio Arqueolóxico de Mogor (CIP de Mogor), onde poderás saber máis sobre os gravados, como foron realizados e o seu contexto histórico.
3. Castro de A Subidá
Para cerrar o noso recorrido histórico, non podemos esquecernos do Castro de A Subidá, un dos recintos fortificados mellor conservados do Morrazo. Este asentamento castrexo romanizado ocupa unhas 4 hectáreas e mostra un complexo sistema defensivo con dobre muralla.
Data aproximadamente do século IV a. C., e nel desenvolveuse unha comunidade agrícola, gandeira e mariñeira que aproveitaba os recursos naturais da contorna. Aínda podemos observar as bases circulares das vivendas e restos de torres de vixilancia. Pero ademais, desde o alto do castro, as vistas sobre a ría son espectaculares.
As mellores rutas de arte rupestre por Marín
Unha das mellores formas de descubrir o arte rupestre en Marín é facelo a pé. Unha experiencia fantástica para desfrutar do rico patrimonio galego, pero tamén do contacto coa natureza.
Ruta 1: De Mogor a Castro de A Subidá
Duración aproximada: 2 horas e 30 minutos.
Distancia: 6 km (ida e volta).
Dificultade: media-baixa.
Este roteiro é ideal para realizar pola mañá, e conta con zonas de sombra e bancos de descanso.
Comezamos no CIP de Mogor, onde recomendamos facer primeiro a visita interpretativa (uns 30 minutos). Desde alí, tomaremos o carreiro sinalizado que vai ascendendo suavemente cara ao interior, pasando por unha fermosa paisaxe de piñeirais.
En menos de 20 minutos, chegaremos á Pedra dos Campiños, outro panel rupestre con gravados de círculos concéntricos e motivos serpentiformes. Continuaremos camiñando ata alcanzar o Castro de A Subidá, onde podemos explorar o recinto e gozar das vistas.
Ruta 2: Lago de Castiñeiras e Chan de Castiñeiras
Duración aproximada: 3 horas (circuíto completo).
Distancia: 7 km.
Dificultade: media.
Saímos desde o aparcamento do Lago de Castiñeiras, un espazo recreativo perfecto para pasar o día. Desde alí, en apenas 15 minutos a pé, accederemos á Mámoa do Rei e ao conxunto de túmulos que a rodean.
O percorrido continúa cara ao Menhir de Currás, atravesando unha zona boscosa. En total, o circuíto complétase nunhas tres horas a ritmo tranquilo, con tempo suficiente para ir parando en cada monumento. Ademais, se vas con nenos, é unha excursión moi recomendable. Os carreiros son cómodos e hai merendeiros preto do lago.
Ruta 3: Ruta circular do patrimonio rupestre de Marín
Duración: unha xornada completa (6-7 horas).
Distancia: 14 km aprox.
Dificultade: media.
Para os máis aventureiros, existe a posibilidade de enlazar os dous roteiros anteriores e completar un percorrido circular que combina os principais enclaves de arte rupestre e castrexo de Marín.
O itinerario parte de Mogor, ascende ata o Castro de A Subidá e logo continúa cara a Chan de Castiñeiras, pasando por zonas rurais e forestais. É recomendable levar auga e comida, calzado adecuado e, se é verán, protección solar.
Así pois, Marín ofrece a posibilidade de descubrir os gravados máis misteriosos da Idade do Bronce e os restos da cultura castrexa que marcaron a identidade do noroeste peninsular. Non importa que non saibamos o significado de cada símbolo, pero asegurámosche que poderás sentir a emoción de quen, fai miles de anos, plasmaron a súa visión do mundo sobre a roca. E esa emoción, esa conexión silenciosa entre pasado e presente, é o que fai que a visita sexa verdadeiramente inesquecible.